2017 Yılı Teması


PAYLAŞMAK SİZİ DAHA İLERİYE GÖTÜRÜR

2017 AVRUPA HAREKETLİLİK HAFTASI teması:
‘Temiz, paylaşılan ve akıllı hareketlilik’


‘Paylaşılan hareketlilik’, 2017 AVRUPA HAREKETLİLİK HAFTASI temasının çekirdeği, Avrupa işbirliği ekonomisi[1] gündeminde
genellikle özel kişiler tarafından sağlanan mal veya hizmetlerin geçici kullanımı için açık piyasa yaratan işbirliği platformları tarafından faaliyetlerin kolaylaştırıldığı [birtakım] ticari modeller olarak tanımlanan daha geniş ‘işbirliği ekonomisi’ veya ‘paylaşılan ekonomi’ nin bir parçasıdır.
Burada vurgu eşyaların sahiplenilmesi yerine kullanılması üzerinedir. Hizmet sağlayıcıları eşyalarını, varlıklarını veya becerilerini birtakım kullanıcılara aracıların sağladığı bir platform üzerinden sunar.

Paylaşım aynı zamanda şehir hareketliliği yapbozunun bir parçası haline gelmiştir. Paylaşılan hareketlilik bir hedefe ulaşmanın önemine öncelik verir ve genellikle özel araç kullanmaya oranla daha küçük bir bireysel ve toplumsal maliyeti vardır. Sonuç olarak, hane satın alım gücü artmaktadır, çünkü haneler araç satın almak ve bakmakla yükümlü değildir.

Her yıl Wocomoco[2] adlı (WOrld Collaborative Mobility COngress- Dünya İşbirliği Hareketlilik Kongresi) Avrupa paylaşılan hareketliliğine ilişkin konferansı düzenleyen İsviçre Hareketlilik Akademisi paylaşılan (veya işbirliğine dayalı) hareketliliği aşağıdaki şekilde tanımlar:
‘İşbirliğine dayalı hareketlilik yolculuklar, ulaştırma şekilleri ve altyapıya odaklanmaktadır. Toplu ve bireysel taşımada, akran bazlı yeni ağlar öne çıkmakta ve bireysel hareketliliğin yeni şekillerini özel araç sahipliğinin ötesine taşımaktadır.’

Paylaşılan hareketlilik nedir? Ve ne değildir?
Toplu taşıma paylaşılan hareketlilik midir? Paylaşılan hareketlilik bireysel hareketliliği mi tanımlamakta, yoksa aynı zamanda birden fazla kişi tarafından taksi, otobüs veya araç kullanımı gibi toplu taşıma hizmetlerini dahil etmekte midir?

‘Paylaşılan hareketlilik’ hakkında konuşmamıza olanak sağlamak için hizmet ve kullanıcıyı bir araya getiren bir aracı platform mevcut olmalıdır. Bu platform, genellikle kayıtlı kullanıcıların bir araç kullanımı için yer ayırtmasına ve ödeme yapmasına, ortak kullanımlı araç ayırtmasına, veya paylaşılan taksi ya da istek üzerine ayarlanan minibüs hizmeti kullanmasına olanak sağlayan, genellikle web sayfası veya mobil cihazlar için uygulama şeklindedir. OECD [3]aracı sistem kullanımına işaret etmeleri nedeniyle bu paylaşılan hareketlilik şekillerini değerlendirmektedir. Bu fark paylaşılan hareketlilik ve olağan toplu taşıma hizmetleri veya geleneksel araç kiralama hizmetleri arasında önemli bir farktır.
 
 
‘Paylaşılan hareketlilik’ dendiğinde araç, bisikletler, tahrikli iki tekerlekliler veya diğer benzeri araçlar akla gelmektedir. Taksi ayırtma platformları ve paylaşılan biniş (araç imecesi olarak da bilinir) de akla gelmektedir. Olağan toplu taşıma ya da sağlanan hareketlilik hizmetinden ziyade aracın kendisinin ayırtıldığı geleneksel araç kiralama hizmeti de bu kavramın parçası değillerdir.


Paylaşılan hareketliliğin akıllı ve temiz hale getirilmesi
Paylaşılan hareketlilik programları en az bir akıllı unsurun kullanımını gerektirir: aracı platform. İlave olarak, Akıllı Ulaştırma Sistemlerinin (ICT) ve İşbirliğine Dayalı Akıllı Ulaştırma Sistemlerinin geliştirilmesi için Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin (ICT) kullanımı paylaşılan hareketliliği daha da akıllı hale getirir.
Paylaşılan hareketlilik yoldaki araçların sayısını azaltabilir. Ulaştırma Araştırma Kurulu tarafından yapılan bir çalışmaya göre, paylaşılan her araç sayesinde yollardan 15 özel araç çekilmekte ve araç paylaşımı yapan üyeler araç paylaşımı programına katıldıktan sonra ortalama %40 daha az yol kat etmektedirler[4]. Temiz araçların kullanımı veya aktif hareketliliğin teşviki paylaşılan hareketliliğin daha da çevre dostu haline gelmesini sağlayabilir.

Temiz hareketlilik
Ulaştırma sektörü Avrupa’nın sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birinden sorumludur ve şehirlerdeki hava kirliliğinin başlıca nedenidir[5]. Emisyonların azaltılması ve bu sayede daha temiz araçlar, daha temiz hareketlilik alışkanlıkları ve daha temiz yakıtlar için emisyonların azaltılmasına güçlü bir ihtiyaç vardır. Bu nedenle, 2014/94/EU sayılı Direktifle uyumlu olarak alternatif yakıtlara erişim için altyapı geliştirilmesi amacıyla belirlenen hedeflerin gerçekleştirilmesini desteklemeye yönelik olarak Temmuz 2016’da düşük emisyon hareketliliği için Avrupa Komisyonu bir Avrupa ‘Karbonsuzlaştırma’[6]Stratejisi[7] kabul etmiştir [8]. 2016 yılının Kasım ayında Üye Devletler halka açık elektrik şarj noktalarını (31 Aralık 2020 itibarıyla şehir/banliyö kümelerinde), doğal gaz dolum istasyonlarını ve seçeneğe bağlı olarak hidrojen dolum istasyonlarını (31 Aralık 2025 itibarıyla) dağıtmak için politika çerçevelerini oluşturmuştur.
Sıfır emisyonlu araçların geliştirilmesini destekleyen Avrupa Komisyonu’nun araştırma çerçeve programı Ufuk 2020 düşük karbonlu hareketlilik için 6.4 milyar Euro önermektedir. Avrupa Çevre Ajansı Yönetici Müdürü Hans Bruyninckx
‘Mevcut ulaştırma şekilleri ve yakıtların karışımı sürdürülebilir değildir, [...] Daha temiz ve akıllı ulaştırma Avrupa’nın hareketliliğe olan ihtiyacını karşılayabilir ve aynı zamanda halk sağlığına daha temiz hava, daha az kaza, daha az tıkanıklık ve daha az gürültü kirliliği gibi birçok fayda sağlayabilir[9].’
Şehir hareketliliğini daha temiz hale getirmek için, motorlu araçların kat ettiği toplam kilometreleri azaltmamız gerekmektedir. Bu da seyahat biçiminde yürüyüş ve bisiklet kullanımı (kirletici emisyonu yok) ve toplu taşıma (bireysel araç kullanımına göre kişi başına daha düşük emisyon) gibi aktif ulaşım şekilleri lehine ayrım artışı anlamına gelir. Yolda kalan otobüs, kamyon, taksi, araç ve diğer araçlar teknolojinin yardımı veya alternatif yakıtların kullanımı aracılığıyla daha temiz hale getirilmelidir.
Paylaşılan hareketlilik hizmetleri kişilerin bisiklet, toplu taşıma, paylaşılan ring veya bu ulaşım şekillerini araç kullanımına tercih etmesini daha kolay hale getirir. Araç paylaşım filosu gibi bir araç filosunun elektrikli, doğal gazlı veya hidrojenli araçlardan oluşması, özel araçlardan oluşan karşılaştırılabilir bir filodan oluşmasına göre daha mümkündür.


Akıllı hareketlilik
Akıllı Ulaştırma Sistemleri (ITS) ve bunun farklı versiyonu olan İşbirliğine Dayalı ITS (C-ITS) Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin kullanımına (ICT) dayanır. Şehir hareketliliğinde ITS ve C-ITS (gerçek zamanlı) yolculuk bilgisi, trafik yönetimi, elektronik fiyatlandırma ve ödeme, şehir yük yönetimi veya araç güvenlik sistemleri sağlar.
 
C-ITS araçların trafik ışığı gibi yol altyapısıyla veya birbirileriyle ‘konuşmasına’ olanak sağlayan bir teknolojidir. C-ITS’ye ilişkin Avrupa stratejisi Avrupa Komisyonu tarafından 2016 yılının Kasım ayında kabul edilmiştir[10].
İki ilave akıllı hareketlilik uygulaması şu anda özellikle ilgi görmektedir: araç otomasyonu ve ‘Bir Hizmet Olarak Hareketlilik’ (MaaS) kavramı. Otomasyon sürücüsüz araçların öne çıkmasında anahtardır. MaaS kavramı toplu ve özel ulaştırma sağlayıcılarının hizmetlerini yolculuğu yöneten birleştirilmiş bir geçit olup burada kullanıcılar tek bir hesap için ödeme yapabilmektedir.[10][11]. Tabi ki bu da paylaşılan araçların kullanımına işaret etmektedir.
Popüler mi değil mi?
Belediyelerin teknolojik yeniliğin gerçek faydalar getirmesine olanak sağlayacak doğru politika ve girişimlerde bulunması çok önemlidir. İyi bir toplu taşıma sistemi paylaşılan hareketliliğin geliştirmesi için gerekli olan bir tamamlayıcıdır, çünkü birçok kişinin hızla taşınması için en iyi seçenek olmayı sürdürmektedir. Bunlar bir şehrin hareketlilik stratejisinin kendi parçasıysa, hizmetlerin paylaşımı ve teknolojilerin mümkün kılınması boşlukları doldurabilir ve gerçek bir alternatif sunabilir, bu sayede sürdürülebilir şehir hareketliliğine katkı sağlayabilir.
Nihai olarak, hareketlilik şekillerinin paylaşımı yeni kişilerle tanışmak ve yeni ilişkiler kurmak açısından da bir fırsattır. Paylaşılan hareketliliğin ‘sosyal’ ve ‘eğlenceli’ tarafları araç imecesi veya pedibüslerin başarısını kısmen de olsa açıklayabilir.
 
 
[1] Avrupa Komisyonu, 2016, Bildiri İşbirliği ekonomisi için Avrupa gündemi (http://bit.ly/2cFpEKq).
[2]      Hareketlilik Akademisi, 2014, Wocomoco el ilanı (http://bit.ly/2lnIwkq).
[3]    OECD Uluslararası Ulaştırma Forumu, 2016, Paylaşılan Hareketlilik. Yaşanabilir Şehirler için Yenilik (http://bit.ly/29i2ebD).
[4]    Araç paylaşımı: Nerede ve nasıl başarılı olduğu, Bölüm 4. Transit İşbirliğine Dayalı Araştırma Programı, Rapor 108; Ulaştırma Araştırma Kurulu 2005. Adam Millard-Ball, Gail Murray, Jessica ter Schure, Christine Fox, Nelson\Nygaard Consulting Assoc., ve Jon Burkhardt, Westat. https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/10664zipcar.pdfaracılığıyla
[5]    Avrupa Komisyonu web sayfası, İklim eylemi, 2017, https://ec.europa.eu/clima/policies/transport en
[6]    Avrupa Komisyonu web sayfası, Hareketlilik ve Ulaştırma, 2017: https://ec.europa.eu/transport/themes/strategies/news/2016-07-20-decarbonisation en
[7]    Avrupa Komisyonu, 2016, Bildiri Düşük Emisyonlu Hareketlilik için Avrupa Stratejisi (http://bit.ly/2lzJXJI).
[8]    Alternatif Yakıt Altyapısının Oluşturulmasına İlişkin 22 Ekim 2014 tarihli ve 2014/94/EU sayılı Avrupa Direktifi  (http://bit.ly/2l3ULxG).
[9]    Avrupa Çevre Ajansı, 2016, EEA Signals 2016 - Yeşil ve akıllı hareketliliğe doğru (http://bit.lv/2aMbhmw).
  1. Avrupa Komisyonu, 2016, Bildirimİşbirliğine Dayalı Akılı Ulaştırma Sistemlerine İlişkin Avrupa Stratejisi, işbirliğine dayalı, bağlantılı ve otomatikleştirilmiş hareketliliğe yönelik bir kilometre taşı ('http://bit.lv/2aFjAC9').
[11]    CIVITAS CAPITAL, 2016, CIVITAS insight, Bir Hizmet Olarak Hareketlilik: Yeni bir ulaştırma modeli ('http://bit.ly/2kjtQ.5A').